وظایف منتظران، در کلام امامان
۲۳ آذر ۱۳۹۰ ساعت ۸:۰۰
مرجع : مرکز پژوهشهای اسلامی صداوسیما
از بایستههای انتظار، «وظایف منتظران» است که معرفت و عشق به امام هستی سبب آن میشود. علما و بزرگان دین با توجه به آیهها و روایتها، وظایف فراوانی را برای منتظران ظهور بیان کردهاند که اکنون مهمترین آنها را بیان میکنیم:
انتظار امام مهدی (ع)، انتظار مصلح جهانی، عدالت فراگیر و تحقق همه خوبیها و زیباییهاست. این انتظار در همه جنبههای زندگی منتظر، اثر میگذارد. انتظار در زندگی فردی منتظر مؤثر است، و رابطه او را با دیگر آدمیان تصحیح میکند.
از بایستههای انتظار، «وظایف منتظران» است که معرفت و عشق به امام هستی سبب آن میشود. هر چه عرفان به امام زمان (ع) عمیقتر شود، عشق به انجام وظایف، شیرینتر و دلپذیرتر خواهد شد. به راستی، اگر فرمانروای ملک مهربانی و امیر کاروان مهرورزی به ما لیاقت دهد تا زمینهساز دولتش باشیم، آیا تحمل تکالیف، دشوار است یا آنکه وظایف خود را با دل و جان میپذیریم و با عشق و امید، کوشا و پرتوان خواهیم بود؟
وظایف منتظران
علما و بزرگان دین با توجه به آیهها و روایتها، وظایف فراوانی را برای منتظران ظهور بیان کردهاند که اکنون مهمترین آنها را بیان میکنیم:
۱. شناخت امام
پیمودن جاده انتظار بدون شناختن امام مهدی (ع) ممکن نیست. استقامت و پایداری در وادی انتظار، به درک صحیح از موعود امتها بستگی دارد. روشن است که منظور از شناخت امام، تنها آگاهی از اسم و نسب امام نیست، بلکه مقصود آگاهی از جایگاه و مقام آن حضرت است.
ابونصر، از خدمتگزاران امام حسن عسکری (ع)، پیش از غیبت امام مهدی (ع) به حضور آن حضرت رسید. امام مهدی (ع) از او پرسید: «آیا مرا میشناسی؟» پاسخ داد: «آری، شما سرور من و فرزند سرور من هستید!» امام فرمود: «مقصود من چنین شناختی نبود.» ابونصر میگوید: مقصود شما چیست؟ خودتان بگویید. امام مهدی (ع) میفرماید:
اَنَا خاتَمُ الْاَوْصیاءِ وَ بییَدْفَعُ اللّهُ عَزَّوجلَّ الْبَلاءَ عَنْ اَهلی و شیعَتی.
من آخرین جانشین پیامبر خدا هستم و خداوند به (برکت) من، بلا را از اهلم و شیعیانم دور میکند.
منتظر اگر به معرفت امام دست یابد، خود را در جبهه امام میبیند و احساس میکند که در خیمه امام و کنار او قرار گرفته است. بنابراین، لحظهای در تلاش برای تقویت جبهه امام خویش کوتاهی نمیکند. امام محمدباقر (ع) میفرماید:
... مَنْ ماتَ وَ هُوَ عارِفٌ لِاِمامِهِ لَمْ یَضُرَّهُ، تَقَدَّمَ هذَا الْأَمْرُ اَوْ تَأخَّرَ وَ مَنْ ماتَ وَ هُوَ عارِفٌ لِاِمامِهِ کانَ کَمَنْ هُوَ مَعَ الْقائِمِ فِی فُسْطاطِهِ.
... کسی که بمیرد در حالیکه امام خود را شناخته باشد، جلو افتادن یا دیر کرد امر (ظهور) به او زیان نمیرساند و کسی که بمیرد و حال آنکه امام خود را شناخته است، مانند کسی است که در خیمه امام و همراه او بوده است.
این معرفت و شناخت چنان مهم است که معصومین: گفتهاند برای به دست آوردن آن، لازم است از خداوند یاری خواست.
امام صادق (ع) در این باره میفرماید: «... در زمان غیبت طولانی امام مهدی (ع)، باطلگرایان (در اعتقاد و دین خود) به شک و تردید گرفتار میشوند.» زراره، از یاران خاص امام گفت: «اگر آن زمان را شاهد بودم، چه عملی انجام دهم؟» امام صادق (ع) به ایشان فرمود این دعا را بخواند:
اَللّهُمَّ عَرِّفْنی نَفْسَکَ؛ فَاِنَّکَ اِنْ لَمْ تُعَرِّفْنی نَفْسَکَ لَمْ اَعْرِفْ نَبِیَّکَ. اَللّهُمَّ عَرِّفْنی رسولَک؛ فَاِنَّکَ اِنْ لَمْ تُعَرِّفْنی رَسُولَک لَمْ اَعْرِفْ حُجَّتَکَ؛ اَللّهُمَّ عَرِّفْنی حُجَّتَکَ؛ فَاِنَّکَ اِنْ لَمْ تُعَرِّفْنی حُجَّتَکَ؛ ضَلَلْتُ عَنْ دینی.
خداوندا! خودت را به من بشناسان، که اگر خودت را به من نشناسانی رسولت را نخواهم شناخت. پروردگارا! رسولت را به من بشناسان، چرا که اگر رسولت را به من نشناسانی، حجتت را نخواهم شناخت. پروردگارا! حجت خود را به من بشناسان؛ که اگر حجتت را به من نشناسانی، در دینم گمراه خواهم شد.
بنابراین، بر هر فرد منتظر لازم و ضروری است حجت پروردگار، جانشین بر حق پیامبر، پیشوای انسانها و جایگاه او در مجموعه نظام هستی را بشناسد.
یکی دیگر از جنبههای معرفت امام، شناخت سیره و صفتهای امام زمان (ع) است که این جنبه از شناخت، در رفتار و منش منتظر، اثر عملی گستردهای میگذارد. بدیهی است انسان هر اندازه از زندگی امام و حجت الهی آگاهی بیشتری داشته باشد، آثار آن در بخشهای گوناگون زندگی او بیشتر خواهد بود.
۲. اطاعت و الگوپذیری
وقتی معرفت و شناخت به امام و جلوههای زیبای رفتاری آن بزرگوار به دست آمد، از پیروی و الگو گرفتن از آن مظهر کمالات سخن به میان میآید. پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله در این باره میفرماید:
طُوبی لِمَنْ اَدْرَکَ قائِمَ اَهْلِ بَیْتی وَ هُوَ یَأتَمُّ بِهِ فی غَیْبَتِهِ قَبلَ قِیامِهِ وَ یَتَوَلّی اَولیِاءَهُ وَ یُعادی أَعْداءَهُ، ذلِکَ مِنْ رُفَقائی وَ ذَوِی مَوَدَّتی وَ اَکْرَمُ اُمَّتی عَلَی یَومَ الْقِیامَة.
خوشا به حال کسی که قائم خاندان مرا درک کند در حالی که پیش از دوران قیام، به او و امامان پیش از او اقتدا کرده و از دشمنان ایشان، اعلام بیزاری کرده باشد. آنان، دوستان و همراهان من و گرامیترین امت نزد من هستند.
به راستی، آن کس که در تقوا، عبادت، سادهزیستی، سخاوت، صبر و همه فضایل اخلاقی از امام و مراد خویش پیروی کند، چه رتبه والایی نزد آن رهبر الهی خواهد داشت.
منتظری که در طلب زیباترین پدیده جهان است، خود را به خوبیها میآراید و از زشتیهای اخلاقی دوری میکند و در مسیر انتظار همواره مراقب اندیشه و رفتار خویش است وگرنه افتادن به دام بدیها، رفته رفته فاصله او و معشوق خوبان را زیادتر خواهد کرد. این حقیقت در بیان هشداردهنده امام مهدی (ع) چنین آمده است:
فَما یَحْسِبُنا عَنْهُمْ اِلاّ ما یَتَّصِلُ بِنا مِمّا نَکْرَهُهُ وَ لا نُؤْثِرُهُ مِنْهُمْ.
هیچ چیز ما را از شیعیان جدا نکرده است مگر آنچه از کارهای ایشان که به ما میرسد؛ اعمالی که خوشایند ما نیست و از شیعیان انتظار نداریم.
ازاینرو، منتظران وظیفه دارند با الگوپذیری از امامان معصوم (ع) به ویژه حضرت مهدی (ع) در مسیر عبودیت قدم بردارند و اعمالی را که سبب غضب پروردگار و ناراحتی امام عصر (ع) میشود، انجام ندهند. آنان باید با خودسازی و آراستگی اخلاقی و انجام وظایف، در شمار اصحاب و یاران حضرت (ع) قرار گیرند. امام صادق (ع) در این باره میفرماید:
مَنْ سَرَّهُ اَنْ یَکُونَ مِنْ أَصْحابِ الْقائِمِ فَلْیَنْتَظِرْ وَ لْیَعْمَلْ بِالْوَرَعِ وَ مَحاسِنِ الْأَخْلاقِ وَ هُوَ مُنْتَظِرٌ.
هر کس دوست دارد از یاران حضرت قائم (ع) باشد، باید منتظر باشد و در حال انتظار به پرهیزکاری و اخلاق نیکو رفتار کند.
۳. محبت و یاد امام
آنچه منتظران را در پیروی از آن بزرگوار یاری میدهد و پایداری در راه انتظار را در پی دارد، عشق ورزیدن به امام و پیوستگی ارتباط با آن طبیب جانهاست. محبت و یاد امام، اکسیری است که لحظههای بیارزش عمرمان را با ارزش میکند و زندگی و جانمان را صفا میبخشد.
وقتی امام مهدی (ع) همیشه و همه جا به یاد ماست و لحظهای ما را از یاد نمیبرد، آیا سزاست که منتظران او از یاد، عشق ورزیدن و محبت کردن به او غافل باشند؟ آیا راه و رسم دوستی و محبت این نیست که ما نیز همواره به یاد او باشیم و هر صبح و شام با یاد او لحظههای عمرمان را چراغانی کنیم؟
این عشقورزی، جلوههای گوناگونی دارد که به نمونههایی از آن اشاره میکنیم:
الف) دعا
دعا برای سلامتی و فرج یکی از وظایف منتظران است. خواندن دعای «اللهم کن لولیک...» در نماز و غیر آن از برجستهترین نمونههای این دعاهاست. خواندن دعای عهد و تجدید پیمان با حضرت و دعا برای تعجیل در ظهور او، ندبه در فراق و اظهار حزن و اندوه، زیارت و توسل به او، از مهمترین و زیباترین جلوههای دعا برای امام مهدی (ع) است که از وظایف منتظران به شمار میرود.
ب) صدقه
منتظر حقیقی، هنگام صدقه دادن، ابتدا سلامتی وجود شریف امام مهدی (ع) را در نظر میگیرد و با صدقه دادن، سلامتی امامش را از خداوند میخواهد. در این میان، پرسش مهم برخی منتظران این است که آیا سلامتی امام مهدی (ع) به دعا و صدقه ما بستگی دارد؟
حقیقت آن است که امام زمان (ع) به دعا و صدقه ما نیاز ندارد، بلکه ما نیازمند لطف و توجه او هستیم. اگر کسی به امام زمان (ع) احسان و نیکی کند، امام مهدی (ع) هم بهتر از او احسان و نیکی میکند. خداوند بزرگ در قرآن میفرماید: «هَلْ جَزاءُ اْلإِحْسانِ إِلّأَ اْلإِحْسانُ؛ آیا جزای نیکی جز نیکی است؟» (رحمان: ۶۰)
بنابراین، اگر شخصی هدیهای نزد امام زمان (ع) بفرستد، امام مهدی (ع) بهتر از آن را به او خواهد بخشید. پس همانگونه که خداوند بزرگ به عبادتهای ما نیاز ندارد، امام زمان (ع) نیز به دعا و صدقه ما نیازی ندارد.
ج) هدیه و نیابت
از جمله وظایف منتظران آن است که هدیههایی نزد امام مهدی (ع) تقدیم کنند. منظور از هدیه، اعمال صالح است، مانند قرائت قرآن، حج، طواف، زیارت قبور ائمه معصومین (ع) به نیابت از آن حضرت و سرانجام هر کار خیری است که از انسان سر زند. منتظر میتواند این اعمال صالح را به محضر امام هدیه کند یا به نیابت از امام زمان (ع) انجام دهد.
۴. پیروی از نایب امام زمان (ع)
یکی از وظایف مهم منتظران، پیروی کردن از نماینده و نایب امام عصر (ع) است؛ یعنی همانگونه که در زمان حضور امام باید در تمام کارها و مشکلات پیش آمده از ایشان پیروی کنیم، در زمان غیبت آن حضرت نیز باید از جانشینان آن امام اطاعت کنیم. امام مهدی (ع) در پاسخ به نامه اسحاق بن یعقوب فرمود:
وَ اَمَّا الْحَوادِثُ الْواقِعَةُ فَارْجِعُوا فیها اِلی رُواةِ حَدیثِنا فَانَّهُمْ حُجَّتی عَلَیْکُمْ وَ اَنا حُجَّةُ اللّهِ.
در حوادث واقعه به راویان حدیث ما مراجعه کنید؛ زیرا آنان حجت و نماینده من و من حجت خدا هستم.
امام حسن عسکری (ع) نیز در نامهای، مردم را به فقیهان ارجاع داده و فرموده است: «مقلّد و تابع بیچون و چرای فقیه جامعالشرایط باشید.» امام صادق (ع) هم در این باره میفرماید:
من فقیهان را بر شما حاکم قرار دادم. آنها منصوب ما هستند و شما موظفید در زمانی که به ما دسترسی ندارید، به آنها رجوع و به گفته آنها عمل کنید و هرگز حق ندارید آنها را رد کنید؛ زیرا رد آنها، رد ماست و رد ما، رد خداست.
بنابراین، یکی از وظایف مسلّم منتظران بر اساس دستور ائمه هدی (ع)، پیروی از فقیهان در تمام جنبههای زندگی (عبادی، اجتماعی، سیاسی و...) است.
۵. وحدت و همدلی
جمعیت منتظران باید طرح و برنامهای داشته باشند که در راستای اهداف امام و حجت الهی باشد. به بیان دیگر، لازم است اجتماع منتظران، تلاش و حرکت خود را در مسیر رضایت رهبر موعود قرار دهد. بنابراین، جامعه منتظر بر آن است که عهد و پیمان خود با امام را به انجام رساند تا زمینه مناسب برای ظهور دولت مهدوی فراهم شود.
امام عصر (ع) در یکی از سخنان خود به چنین جمعیتی این گونه بشارت داده است:
اگر شیعیان ما ـ که خداوند آنان را در راه اطاعتش یاری دهد ـ در وفای پیمانی که از ایشان گرفته شده است، یکدل و مصمم باشند، نعمت دیدار، از آنان به تأخیر نمیافتاد و سعادت ملاقات ما برای آنها با معرفت کامل و راستین نسبت به ما، تعجیل خواهد شد.
آن عهد و پیمان همان است که در کتاب خدا و سخنان نمایندگان خدا آمده است که مهمترین آنها را بیان میکنیم:
الف) پیروی از امامان و دوستی با دوستان ائمه، و بیزاری جستن از دشمنان آنها.
ب) بیتفاوت نبودن در مقابل بدعتها و انحرافها در دین و رواج زشتیها در جامعه. منتظران در برابر فراموش شدن سنتهای نیکو و ارزشهای اخلاقی باید از خود واکنش نشان دهند. پیامبر گرامی اسلام در این باره میفرماید:
در پایان این امت (دوره آخرالزمان) گروهی خواهند بود که پاداش آنها همانند پاداش امت اول اسلام خواهد بود. آنها امر به معروف و نهی از منکر میکنند و با اهل فتنه (و فساد) میجنگند.
ج) جامعه منتظر در برخورد با دیگران وظیفه دارد همکاری را سرفصل برنامههای خود قرار دهد و افراد این جامعه به دور از تنگنظری و خودمحوری، پیوسته حال فقیران و نیازمندان جامعه را پیگیری میکنند و از آنان بیخبر نمیمانند.
گروهی از شیعیان، از امام محمد باقر (ع) خواستند آنان را نصیحت کند. حضرت فرمود:
از میان شما آنکه نیرومند است، ضعیف را یاری کند و آنکه بینیاز است، با نیازمندتان مهربانی ورزد و هریک از شما نسبت به دیگری خیرخواهی کند.
گفتنی است دایره این همکاری و همیاری به محیطی که در آن زندگی میکنند، محدود نیست، بلکه خیر و نیکی منتظران به محیطهای دورتر و نیازمندان شهرهای دیگر نیز میرسد؛ زیرا در پرتو روح انتظار، هیچگونه جدایی میان افراد احساس نمیشود.
د) افرادی که عضو جامعه منتظر هستند، باید به جامعه رنگ و بوی مهدوی ببخشند و نام و یاد امام را زنده نگه دارند. همچنین باید رفتار امام را به عنوان سرآمد همه سخنان و شیوهها به نمایش عمومی بگذارند. آنان در این راه باید با همه وجود بکوشند که بدون تردید، امامان به آنان توجه خواهند کرد.
روزی عبدالحمید واسطی، از یاران امام محمد باقر (ع) به آن حضرت گفت: ما در انتظار امر فرج همه زندگی خود را وقف کردیم، به گونهای که برای بعضی از ما مشکلاتی را به همراه داشته است. امام (ع) در پاسخ او فرمود:
ای عبدالحمید! آیا گمان میکنی که خداوند راه رهایی (از مشکلات) را برای آن بندهای که خود را وقف خداوند کرده باشد، قرار نداده است؟ به خدا سوگند، خداوند برای او راه چارهای قرار خواهد داد. خداوند رحمت کند بندهای را که امر (ولایت) ما را زنده دارد.
سخن آخر اینکه جامعه منتظر باید بکوشد الگوی دیگر جامعهها باشد و همه زمینههای لازم برای ظهور منجی موعود را فراهم کند.
انتهای پیام/ح/۰
